Om over na te denken maart 2019

Zoektocht

Het viel mij deze keer niet eens op en wellicht u ook niet. Kort geleden was er weer de Maand van de Spiritualiteit. Een maand waarin de boekenbranche extra aandacht besteedt aan boeken over spiritualiteit. Er verschijnt op dat gebied zoveel dat een beetje meer niet eens opvalt. Voor “elck wat wils”. Een boek over de helende kracht van bosbaden. Een boek over spelen, over de rustgevende effecten van natuurwandelingen. Boeken en tv-series over de spirituele werking van opruimen ( “Tidying up with Marie Kondo”). Tal van boeken over meditatietechnieken, sporten, vasten, mindfullness en yoga.
Ze voorzien kennelijk in een behoefte want anders zouden de boekwinkels niet zo’n groot assortiment hebben. Behoefte aan rust en reflectie in de drukte van het bestaan van velen van ons. Rust om overspanning en burn out te voorkomen of om ervan te genezen. Reflectie om van onze verslavingen, depressies en angsten af te komen.
Het verlangen om je zelf weer vinden en weer helemaal jezelf zijn, het verlangen om regie te hebben op je leven (en misschien wel ook over je dood). Dat hoor je mensen vaak zeggen. Dat willen mensen bereiken en bijna niets is daarvoor te dol om uit te proberen. Een begaanbare weg om dichter bij de bron, de essentie van je leven te komen? Of lopen deze wegen dood en kom je uiteindelijk alleen jezelf weer tegen?

De Deense theoloog en filosoof Kierkegaard (1813-1855) ziet de mens als een spiritueel wezen dat dient te erkennen dat hij niet uit zich zelf in staat is om zijn leven betekenis te geven. Volgens Kierkegaard gaat het erom dat de mens zich toewendt tot God en dat alleen met deze toewending zijn leven van blijvende waarde kan zijn en echte betekenis kan krijgen. Zingeving komt van buiten de mens en niet van binnen uit. Maak je niet de sprong naar het geloof, zoals Kierkegaard het ook wel noemt, dan blijf je in je eigen kringetje ronddraaien en blijft de vervreemding en vertwijfeling over je oorsprong, het doel en de zin van alles doorgaan.

Deze zoektocht van de mens naar zin en betekenis is van alle tijden. En elke tijd kent weer nieuwe vormen om te ontsnappen aan de essentiële vragen van het menselijk bestaan. Onze ontsnappingsvormen zijn bijvoorbeeld: hard werken, veel kopen, veel aandacht voor sporten, veel tijd en geld besteden om gezond te blijven of weer te worden.
Kierkegaard zou, als hij nu geleefd zou hebben, gewezen hebben op de zinloosheid van al onze drukte als we afgescheiden blijven van onze Oorsprong, van God. Vroeger noemden we dit de zondeval.

Spiritualiteit die voor de mens echt en blijvend heilzaam is vind ik in de bekende Bijbeltekst van de evangelist Matteüs. “Kom naar mij, jullie die vermoeid en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht” (Matteüs 11: 28-30).
De sprong in het geloof in een God, die voor ons mensen niet anders kenbaar is dan via Jezus die de Christus wordt genoemd, is misschien eerder een overgave, een je laten vinden, geen weerstand meer willen bieden, niet langer willen vluchten. Het gaat meer om je open stellen voor wat God je wil zeggen, dan om een actiegericht zoeken.
Spirituele technieken zoals yoga en meditatie, maar natuurlijk ook gewoon stilte en zingen en bidden, kunnen je helpen in verbinding te komen met God en met zijn Geest.
Daarbij staat de enkeling, het individu centraal. Elk mens is een uniek wezen dat de waarheid van zijn bestaan zelf moet zien te ontdekken. De waarheid, waarvan wij geloven dat die te vinden is in Hem die gezegd heeft de Weg, de Waarheid en het Leven te zijn (Johannes 14:6). Als leden van de gemeente van onze Heer kunnen we elkaar daarin bijstaan, troosten, de weg wijzen, aanspreken en aansporen. Ook als we in de toekomst in andere vormen en misschien zelfs op een andere plaats onze vieringen gaan houden. We mogen ons immers blijvend verbonden weten met onze Schepper! Hij laat niet los.

Herman de Boer